Jarosław Kolczyński o "Kosmologii dawnych Słowian" "Kosmologia dawnych Słowian : prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian", Artur Kowalik, Zakład Wydawniczy "Nomos", Kraków 2004 : [recenzja], źródło: Etnografia Polska, Tom 49, nr 1-2 (2005), s. 271-272 Artur Kowalik przedstawił imponujących rozmiarów rozprawę poświęconą kosmologii dawnych Słowian. Jak powiada, jego zamierzeniem było syntetyzujące ujęcie całego dostępnego do interpretacji materiału oświetlającego wierzenia Słowian, od różnorakich zapisków w źródłach etnohistorycznych (u najstarszych autorów antycznych, w najwszechstronniejszym w tym zakresie piśmiennictwie Średniowiecza i u świadków archaicznych tradycji wierzeniowych, chłopów na progu ery nowożytnej), przez odkrycia archeologiczne, bogatą dokumentację etnograficzną do rekonstrukcji dokonanych przez językoznawców. Ów ostatni składnik, czyli ustalenia i hipotezy językoznawców, ma dla niego szczególną wartość. Otwarcie deklaruje, że jest zauroczony heraklitejsko-pitagorejską dyrektywą poszukiwania znaczeń w „nazwach rzeczy" (etymologiach, czyli „wywodach prawdy"). Motywy wierzeniowe ujawnione w wyniku drobiazgowego wnikania w dostępne źródła Autor najchętniej umieściłby w najszerszym kontekście, którym jest dla niego „paleoazajatyckie patrimonium", zatem kolebka, czy raczej zaplecze, późniejszych kultur Eura¬ zji. Trzeba powiedzieć, iż rzeczywiście w wielu wypadkach przedstawia takie próby rozszerzenia pola poszukiwań. Wreszcie wypada zauważyć, że istotną rolę w jego dociekaniach odgrywają podpowiedzi zawarte w źródłach pisanych utrwalających wczesne formy wierzeń w kręgu kultuy greckiej. Użyteczność tych podpowiedzi Autor wyjaśnia krótko i dobitnie: przecież Pitagoras i Heraklit byli bliżsi „paleoazjatyckiemu patrimonium", niż np. średniowieczni kronikarze. Nie da się w kilku słowach streścić tej odważnej i samodzielnej próby zrekonstruowania modelu kosmologicznego w wierzeniach Słowian. Autor przede wszystkim skupia uwagę na procesach kosmologicznych, rozszerzaniu się i porządkowaniu kosmosu, wyłonionego z zarodni prawód (książkę otwiera rozdział o „generatywnym centrum", którym miała być mityczna wyspa Bujan). Wyraźnie zafascynowany heraklitejsko-pitagorejską heremeneutyką, w której odbijają się, jego zdaniem, uniwersalne intuicje człowieka kultur archaicznych, kiedy stara się streścić swoje wywody, mówi o pierwotnej monadzie, wyłaniającej się z chaotycznego, wirtualnego przestworu, ulegającej wewnętrznej polaryzacji i dalszym zróżnicowaniom w procesie kwadruplikacji, tworzącym horyzontalną strukturę tetragonalną, a następnie ekspansywnej multiplikacji (s. 489). Teoretyczny szkielet konstrukcji interpretacyjnej Autor obudowuje bogatą faktografią i uprawdopodabnia szczegółowymi analizami. Najistotniejsze jest jednak to, że owa teoretyczna konstrukcja pozwala mu rozważyć węzłowe problemy wizji świata dawnych Słowian. Przedstawia zatem własne koncepcje interpretacyjne dotyczące hierarchii panteonu i kompetencji bóstw oraz rekonstruuje odwzorowania kosmologicznej symboliki w rytuałach kalendarzowych (wizja czasu) i w strukturach miejsca świętego (wizja przestrzeni). Istotną cechą tej książki są bardzo wnikliwie analizy różnych szczegółowych zagadnień, Autor zawsze stara się zebrać i skojarzyć ze sobą jak najwięcej informacji z różnorodnych źródeł. Dzięki temu wielostronnemu oświetlaniu problemów formułuje często nowatorskie hipotezy, np. próbuje znaleźć odwzorowanie czaso-przestrzennego modelu świata na archaicznej „mapie" nieba Słowian. Odważnie wkraczając w nowe domeny badań, jak właśnie archeoastronomia, musi oczywiście spodziewać się głosów krytyki, ale uznać to należy za zaletę tej książki. Kowalik stawia hipotezy interesujące i tak udokumentowane, że warto wdać się z nim w dyskusję.

Thu, 9 May 2019, 23:38

Comments

Sign in to add a comment.

Options
Share

Stats

Fanpage

The content of the site is protected by Polish and international copyright laws.
All rights to the content of the Site are reserved to their authors.
Using the Website means acceptance of regulations and rivacy policy.

Made in Poland

Copyright © 2019 promujbloga.pl
All rights reserved.